بازار تهران در قدیم:
بازار تهران فقط یک مرکز خرید نبود؛ یک شهر مستقل بود با قوانین خودش، آیین های خودش و ریتم زندگی مخصوص خودش بود. در روزگاری که تهران هنوز کوچک بود، بازار قلب تپنده اش بود. جایی که تجارت، مذهب، فرهنگ و روابط اجتماعی در هم تنیده می شدند.
تاریخچه بازار تهران از صفویه تا قاچار:
پیدایش اولیه بازار تهران به دوره صفویه برمی گردد؛ زمانی که شاه طهماسب اول برای توسعه ری و تهران، محدود بازار را شکل داد.
در دوره قاجار، مخصوصا زمان ناصرالدین شاه، بازار گسترش یافت و تبدیل شد به مهم ترین مرکز اقتصادی و اجتماعی پایتخت این بازار بعدها با حجره ها، تیمچه ها، کاروانسراها و راسته های تخصصی کامل شد و به شکل امروزی اش نزدیک شد. بازار تهران یکی از قدیمی ترین بخش های پایتخت است که ریشه اش به صفویه می رسد.
بازار توسط چه کسانی و چرا ساخته شد؟
بازار تهران محصول یک سازنده واحد نیست؛ بلکه نتیجه چند قرن توسعه توسط:
- پادشاهان صفوی
- شاهان قاجار
- خیرین و واقفان
- مردم محلی
چرا ساخته شد؟
- ایجاد مرکز تجارت پایتخت
- سامان دهی اصناف
- ایجاد مسیرهای امن برای کاروان ها
- ساخت فضاهای مذهبی و اجتماعی (مساجد، تکیه ها)
- تبدیل تهران به مرکز به اقتصادی ایران
بازار تهران از ابتدا فقط محل خرید نبود؛ یک نظام اجتماعی-اقتصادی بود.
اهمیت بازار تهران در گذشته:
1.اهمیت اقتصادی:
- مرکز تجارت ایران
- محل تعیین قیمت ها
- مرکز صادرات و واردات
- محل تجمع اصناف و اتحادیه ها
2.اهمیت سیاسی:
- محل شکل گیری اعتراضات و جنبش های اجتماعی
- نقش مهم در مشروطه
- محل تصمیم گیری های مهم بازاریان
3.اهمیت فرهنگی:
- مرکز آیین ها، نذری ها، مراسم مذهبی
- محل تعامل مردم از همه طبقات
- شکل گیری فرهنگ بازاری تهران
4.اهمیت شهری:
- بازار هسته شکل گیری تهران بود
- محله های اطراف بازار از آن جان گرفتند.
آیین ها و مراسم هایی که در بازار قدیم تهران برگزار می شد:
بازار فقط محل خرید نبود؛ یک فضای آیینی و اجتماعی بود که در آن مراسم های مذهبی، فرهنگی و اجتماعی برگزار می شدند.
آیین های مذهبی:
- محرم و صفر:
- تعطیلی کامل بازار در روزهای تاسوعا و عاشورا
- نذرهای معروف: قیمه بازاری، شله زرد، چای سماوری
- دسته های عزاداری اصناف با لباس متحد
- تعزیه خوانی در تیمچه ها و تکیه های درون بازار
- ماه رمضان:
- پخش اذان و افطاری ساده توسط حجره دارها
- ختم قرآن در مسجد جمع بازار
- نذرخرما، چای، نان قندی
- اعیاد مذهبی ( عیدفطر، قربان، قدیر)
- آذین بندی حجره ها
- پخش شیرینی و نقل
- تخفیف های ویژه برای مشتریان قدیمی
آیین های اجتماعی و صنفی:
- آیین سلام صبحگاهی
- حجره دارها صبح ها با چای و سلام به هم خوش آمد می گفتند.
- احترام به بزرگترهای صنفی واجب بود.
آیین کفاره و نذر صنفی:
- درزمان بیماری یا گرفتاری یکی از اعضا، صنف نذر جمعی می کرد
- گاهی یک حجره دار برای چند روز وقف نذر می شد.
آیین های نوروزی:
- خانه تکانی حجره ها
- چیدن سفره هفت سین در حجره های بزرگ
- پخش شیرینی و نقل برای مشریان قدیمی
- خرید های نوروزی از بازار 15 خرداد
آیین های ختم و روضه:
- حجره دار ها برای درگذشتگان صنف، ختم برگزار می کردند.
- روضه های زنانه در حجره های خاص یا مسجد بازار
بازار تهران قدیم، یک شهر آیینی بود؛ جایی که خرید و فروش با احساس، احترام و رسم های جمعی همراه بود.
معماری بازار تهران:
- دالان های طولانی و مسقف
- راسته های تخصصی(پارچه، طلا، فرش، ادویه، لباس و...)
- تیمچه ها با سقف های بلند و نورگیر
- مساجد و تکیه های درون بازار
- کاروانسراها برای استراحت کاروان
- حجره های کوچک با درهای چوبی
بازار تهران یک معماری کاربردی، اقلیمی و اجتماعی داشت بازار تهران شامل شبکه ای پیچیده از دالان ها و گذرگاه های مسقف است که هربخش آن به صنف خاصی اختصاص دارد.
بازارهای قدیمی تهران و زمان ساخت آنها:
بازار بزرگ تهران:
- زمان ساخت: دوره صفویه (حدود قرن 10 هجری)
- گسترش در دوره قاجار به ویژه زمان ناصرالدین شاه
- موقعیت: منطقه 12، خیابان 15 خرداد، اطراف مسجد امام
بازار نایب السلطنه:
- زمان ساخت: دوره قاجار
- موقعیت: خیابان ری اطراف امامزاده یحیی
بازارچه سنگلچ:
- زمان ساخت: دوره قاجار
- موقعیت: محله سنگلچ، نزدیکی باغ سپهسالار
بازارچه تجریش:
- زمان ساخت: اواخر دوره قاجار، گسترش در دوره پهلوی اول
- موقعیت: میدان تجریش، شمال تهران
کوچه مروی و بازارچه های اطراف:
- زمان ساخت: دوره قاجار
- موقعیت: خیابان ناصر خسرو، کوچه مروی
همیارخونه
دانلود
